مجمع‌الجزاير گالاپاگوس، جزایر چارلز داروین
مجمع‌الجزاير گالاپاگوس كه در اقيانوس آرام و در فاصله 1000 كيلومتري آمريكاي جنوبي واقع شده است، متشكل از 19 جزيره كوچك و بزرگ است و به خاطر موقعيت زيست‌محيطي بي‌نظير خود «موزه زنده تكامل» خوانده مي‌شود. اين مجمع‌الجزاير بكر و دست نخورده كه الهام‌بخش چارلز داروين در تدوين نظريه مشهور تكامل شدند، از سال 1978 در فهرست ميراث جهاني يونسكو ثبت شده‌اند.
مجمع‌الجزاير گالاپاگوس از 13 جزيره اصلي آتشفشاني و 6 جزيره كوچك‌تر تشكيل و همچنين بيش از 100 صخره و جزيرك تشكيل شده است و از لحاظ سياسي بخشي از اكوادور، كشوري واقع در شمال غربي قاره آمريكاي جنوبي، محسوب مي‌شود. تصور مي‌شود كه قدمت قديمي‌ترين جزيره اين مجمع‌الجزاير كه بر اثر فعاليت‌هاي پوسته زمين شكل گرفته است، بين 5 تا 10 ميليون سال باشد. اما جوان‌ترين جزاير گالاپاگوس، يعني جزاير ايزابلا و فرناندينا، هنوز در حال شكل‌گيري هستند و فوران‌هاي آتشفشاني آخرين بار در سال 2005 در آن‌ها روي داد.
اما مجمع‌الجزاير گالاپاگوس بيش از هر چيز به خاطر كثرت گونه‌هاي گياهي و جانوري بومي و مطالعات چارلز داروين در اين جزيره شهرت دارد كه منجر به ارائه نظريه تكامل از سوي او شد. داروين در 15 سپتامبر سال 1835 به همراه كشتي تحقيقاتي بيگل وارد آب‌هاي اين جزيره شد و پس از نمونه‌برداري و مطالعه گونه‌هاي گياهي و جانوري اين جزيره در 20 اكتبر همان سال سفر دور دنياي خود را با كشتي تحقيقاتي بيگل پي گرفت.
از آن جايي كه مجمع‌الجزاير گالاپاگوس در كانون سه جريان آبي اقيانوس قرار دارد و با نزديك‌ترين خشكي نيز بيش از 1000 كيلومتر فاصله دارد، گونه‌هاي گياهي و جانوري خاصي كه تنها بومي اين جزاير هستند در آن‌ها به وجود آمده‌اند. از جمله مهم‌ترين گونه‌هاي گياهي و جانوري اين مجمع‌الجزاير مي‌توان به ايگواناي خشكي، ايگواناي دريايي، لاك‌پشت عظيم‌الجثه گالاپاگوس، بوبي پاآبي، لاك‌پشت سبز گالاپاگوس، فنچ داركوب، پنگوئن گالاپاگوس، قره‌غاز فاقد قدرت پرواز، شاهين گالاپاگوس، شير دريايي و بيش از 13 گونه بومي فنچ اشاره كرد.
به خاطر انزواي طبيعي و تعادل شكننده اكولوژيكي مجمع‌الجزاير گالاپاگوس، محيط زيست اين جزاير در برابر هر گونه مداخله خارجي به شدت آسيب‌پذير هستند و به همين خاطر مجامع ملي و بين‌المللي از دهه 1930 ميلادي براي حفاظت اين جزيره اقدامات خود را آغاز كرده‌اند.
هر چند نخستين قانون حفاظت از منابع طبيعي مجمع‌الجزاير گالاپاگوس در سال 1934 تدوين شد، اما تا اواجر دهه 1950 ميلادي اقدامات عملي چنداني براي كنترل و حفاظت از گونه‌هاي گياهي و جانوري اين مجمع‌الجزاير به عمل نيامد.
در سال 1955 اتحاديه بين‌المللي حفاظت از منابع طبيعي گروهي از محققان را براي بررسي وضعيت اكوسيستم جزيره به گالاپاگوس گسيل داشت. دو سال بعد، يعني در سال 1957، يونسكو با همكاري دولت اكوادور تيم تحقيقاتي ديگري را به اين جزيره فرستاد كه علاوه بر بررسي وضعيت زيست‌محيطي جزيره، وظيفه داشت محلي نيز براي تأسيس يك ايستگاه تحقيقاتي در اين مجمع‌الجزاير انتخاب كند.
در سال 1959، يعني يكصدمين سالگرد انتشار كتاب منشاء انواع، اثر چارلز داروين، دولت اكوادور حدود 97 درصد از مساحت مجمع‌الجزاير گالاپاگوس را پارك ملي اعلام كرد. در همين سال بنياد چارلز داروين هم تأسيس شد كه مقر آن در بروكسل قرار داشت و يكي از اهداف اصلي‌اش حفاظت از اكوسيستم بي‌نظير جزاير گالاپاگوس و تشويق مطالعات تحقيقاتي در اين جزاير بود. تدابير حفاظتي در اين مجمع‌الجزاير در سال 1964 و با آغاز به كار ايستگاه تحقيقاتي چارلز داروين وارد مرحله تازه‌اي شد. در سال‌هاي نخست تأسيس اين ايستگاه، برنامه‌هاي حفاظتي چون پاك‌سازي گونه‌هاي غيربومي و حفاظت از گونه‌هاي بومي توسط پرسنل ايستگاه انجام مي‌شد. در حال حاضر محققان مقيم در ايستگاه برنامه‌هاي حفاظتي را دنبال مي‌كنند و پژوهشگران مهمان ايستگاه نيز تنها پروژه‌هاي تحقيقاتي خود را پيگيري مي‌كنند.
هنگامي كه مجمع‌الجزاير گالاپاگوس در سال 1959 پارك ملي خوانده شدند، حدود 1000 تا 2000 نفر در آن زندگي مي‌كردند. بر اساس آمارگيري سال 1972، در آن زمان 3488 نفر در اين جزاير زندگي مي‌كرده‌اند. اما تا دهه 1980 اين رقم به گونه‌اي چشمگير افزايش يافت و به 15 هزار نفر رسيد. اكنون كه در سال 2006 هستيم، جمعيت اين جزاير در حدود 30 هزار نفر تخمين زده مي‌شود.
در حال حاضر ماهيگيري بي‌رويه در آب‌هاي اطراف جزيره، گونه‌هاي غيربومي چون خوك، بز، اسب، سگ، موش و... كه توسط انسان به اين جزيره آورده شده‌اند و تأثيري مخرب بر اكوسيستم آن باقي گذاشته‌اند و فشار ناشي از توريسم از جمله مهم‌ترين مشكلات مجمع‌الجزاير گالاپاگوس است كه محققان و دانشمندان بين‌المللي به دنبال راه‌حلي براي آن‌ها هستند